Στίχοι

Απόψε θέλω, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
απόψε, βρ’ αλανιάρη μου

απόψε θέλω, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
βρε μάγκα και ζηλιάρη μου

απόψε θέλω πια να ’ρθείς
στην κάμαρά μου να με βρεις

-Ώωπαα!

αχ, γιατ’ έχω μέρες, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
γιατί έχω μέρες να σε ειδώ

γιατ’ έχω μέρες να σε ειδώ
ντερβίση μου, να σε χαρώ

μαζί σου νά ’χεις, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
μαζί σου, βρ’ αλανιάρη μου

μαζί σου νά ’χεις, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
βρε μάγκα και γρινιάρη μου

μαζί σου νά ’χεις παστουρμά
ούζο, κρασί και μπαγλαμά

-Ώπα, να ζήσουν τ’ αγόρια!

αχ, γιατ’ έχω κέφι, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
γιατί έχω κέφι σαν τρελή

γιατ’ έχω κέφι σαν τρελή
για γλέντι και τσιφτετελί

-Ώωπα!

εσένα θέλω, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
εσένα, βρ’ αλανιάρη μου

εσένα θέλω, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
βρε μάγκα και ζηλιάρη μου

βρ’ εσένα θέλω, σεβνταλή
γιατί μ’ αγάπησες πολύ

-Ωωχ, ομορφιές!

αχ, και θα σε κάνω, άμαν, γιάλα, μπίντι γιάλα
και θα σε κάνω ταχτικό

και θα σε κάνω ταχτικό
ντερβίση κι αγαπητικό

-Ώπαα!
-Άιντες, ώπα!

Ο Απτάλικος (απτάλ χαβασί) είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς και αγαπητούς ρυθμούς του Ελληνισμού της Μικρασίας. Πρόκειται για ρυθμό εννιάσημο ή 9/8, ο οποίος εντάσσεται στην ευρύτερη οικογένεια των ζεϊμπέκικων χορών. Οι απόψεις για την προέλευσή του διαφέρουν, καθώς άλλοι ερευνητές τον συνδέουν με τους αρχαίους πολεμικούς πυρρίχιους χορούς των Ελλήνων, άλλοι υποστηρίζουν την καταβολή του από τον Αραβοπερσικό χώρο, ενώ δεν αποκλείεται και μια συνδυαστική θεωρία ανταλλαγής πολιτιστικών στοιχείων και προσαρμογής, σύμφωνα με την εκάστοτε ιστορική πραγματικότητα και την αλληλεπίδραση των πολιτισμών που ήρθαν σε επαφή ήδη με τις αραβικές κατακτήσεις των βυζαντινών εδαφών.

Διαφορετικές απόψεις εμφανίζονται και σχετικά με την προέλευση της ονομασίας του χορού. Η λιγότερο διαδεδομένη τον συνδέει με την παραφθορά του ονόματος της Αττάλειας. Η επικρατέστερη, όμως, υποστηρίζει ότι προέρχεται από την τουρκική λέξη aptal, που θα πει «ζαλισμένος» ή «αυτός που παραπατά», άποψη που ανταποκρίνεται αρκετά και στον τρόπο με τον οποίο χορεύεται. Πράγματι, σε πρώτη φάση ο χορός δεν είχε συγκεκριμένα βήματα και βασιζόταν στον αυτοσχεδιασμό των χορευτών, σύμφωνα με τη ρυθμική αγωγή, κάτι που συμβαίνει με τους περισσότερους ελεύθερους χορούς. Συγκεκριμένα βήματα φαίνεται ότι παγιώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες κυρίως, προφανώς και για τον πρακτικό λόγο της εκμάθησής του σε μη βιωματικούς χορευτές. Στο μικρασιατικό χώρο χορευόταν σε μεγάλο βαθμό στην περιοχή της Σμύρνης και την ευρύτερη ενότητα της Ερυθραίας και της Αιολίδας (π.χ. Αϊβαλί). Τον ίδιο ρυθμό και χορό σε παραλλαγές συναντάμε όμως και στη μικρασιατική ενδοχώρα (π.χ. Κιουτάχεια), το Ικόνιο και την Καππαδοκία. Επίσης, κατόπιν μικρασιατικής επιρροής άρχισε να χορεύεται στα Δωδεκάνησα, τη Μακεδονία, τη Θράκη, αλλά κυρίως στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, με αποκορύφωμα τη Λέσβο.

Ο Απτάλικος χορεύεται από έναν ή δύο χορευτές αντικριστά. Στη Λέσβο, μάλιστα τον απτάλικο χόρευαν και οι γυναίκες, αλλά ποτέ μικτά, παρά μόνο σε ζευγάρια μεταξύ τους και ποτέ στον ανοικτό χώρο του χοροστασίου της πλατείας, αλλά μόνο σε κλειστούς χώρους, κάτι που πιθανότατα συνέβαινε και στην Κιουτάχεια και σε άλλες περιοχές της Μικρασίας. Στη συνηθέστερη μορφή τους, όταν χορεύεται από δύο άντρες αντικριστά, κυριαρχεί ο αυτοσχεδιασμός, αλλά και οι φιγούρες, οι οποίες ήταν κατά βάση συγχρονισμένες, καθώς ο καθένας είχε το χορευτικό του ταίρι και με αυτό συνήθως χόρευε. Σαν ρυθμός πέρασε κατόπιν στο ρεμπέτικο τραγούδι, συνεχίζοντας με αυτόν τον τρόπο την παράδοση.