Ηλίας Κ. Περσελής
Παιδί πολυμελούς κασιώτικης οικογένειας, του Κώστα Αντ. Περσελή και της Ειρήνης Ηλιακώστα «πρωτογιού», γνωστός ως «Λιός του Κώστα τ΄Αντώναρη», γεννήθηκε στην αγροτική περιοχή «Αραώνου» της Αγίας Μαρίνας το 1925. Ο πατέρας του Κώστας, είχε την φήμη ξακουστού λυράρη και ποιητάρη της Κάσου. Επόμενο ήταν δύο από τους γιούς του, ο Σάββας και ο Λιός να κληρονομήσουν το χάρισμα του πατέρα τους. Ο Λιός, από εννέα ετών, έδειξε την αγάπη του για τη λύρα, καθώς έβλεπε τον μεγαλύτερο αδελφό του, τον Σάββα να παίζει παρέα με τον πατέρα του στο στάβλο τους. Ο πατέρας του βλέποντας το ενδιαφέρον του για τη μουσική, πρότινε στο μεγαλύτερο αδελφό του τον Μανώλη, να του φτιάξει ένα «λυρί»… Μα κι αν αυτό το λυρί και για κάποια παιδιά της ηλικίας του, θα μπορούσε να ήταν ένα απλό παιγνίδι, για τον μικρό Λιό, φαίνεται πως κάθε φορά που προσπαθούσε να πετύχει κάποιους ήχους από τη λύρα του πατέρα του και να τον μιμηθεί, η μεγαλύτερη επιθυμία του ήταν να του μοιάσει. Αυτό το μικρό τρίχορδο αχλαδόσχημο κουφόξυλο μέρα με τη μέρα στη χούφτα του Λιό, όχι μόνο έγινε ο απαραίτητος σύντροφός του, όπου κι αν πήγαινε για να βοσκήσει τα πρόβατά του, αλλά ήταν ο έρωτάς του… Σε ηλικία 13 ετών, ο Λιός ήταν πια ένας φτασμένος λυράρης. Το παίξιμό του έμοιαζε καταπληκτικά με εκείνο του πατέρα του. Δεν πρόλαβε όμως να τον καμαρώσει…Γιατί τον χάνει ξαφνικά το 1938, εξ αιτίας μιας επιδημίας γρίπης, που ξέκανε πολλούς συντοπίτες του εκείνο το χρόνο. Ακολουθούν δύσκολα χρόνια. Ιταλοκρατία, πόλεμος, πείνα, με ότι αυτό συνεπάγεται. Σε αυτή την τρυφερή ηλικία, ανέλαβε μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του, τον Μανώλη, την φροντίδα της οικογένειας. Τη μάνα του και τα έξι αδέλφια του. Ο Λιός για να τα φέρει βόλτα γίνεται βοσκός, ψαράς, μεταφορέας, αλλά και σεμνός λυράρης. Οι ξεχωριστές δοξαριές του σε γάμους, βαφτίσια, πανηγύρια και γλέντια μαγεύουν όχι μόνο τους Κασιώτες, που τον προτιμούν να τους παίξει τη «σούστα του Αδρόσιστου» για να χορέψουν, αλλά εκστασιάζουν και κάθε άγνωστο επισκέπτη που έρχεται στο νησί τα καλοκαίρια. Με τα χρόνια, η φήμη του αυθεντικού καλλιτέχνη της λύρας, του μπάρμπα Λιό, ξεπέρασε τα όρια του νησιού. Ο Λιός, ο «σιωπηλός λυράρης», όπως τον αποκαλούν καθώς ο ίδιος ποτέ δεν τραγουδά, ωστόσο, με το παίξιμό του, αφήνει τη φωνή του και την ψυχή του αθέατα να παρέμβει στο ηχείο του οργάνου, κάνοντας τη λύρα του να λαλεί όπως τα αηδόνια… Το 1992, «Οι Περσελήδες», αποτελούν την κασιώτικη μουσική οικογένεια, ηχογραφούν στην ΠΑΠΙΓΚΟ-Λύρα με τη συνεργασία της Εταιρείας Κασιωκών Μελετών και την επιμέλεια του Λάμπρου Λιάβα, 23ης Κασιώτικους σκοπούς. Το CD φέρει τον τίτλο, Κάσος: «Σκοποί της Λύρας – Τρεις γενιές λαϊκών Μουσικών», όπου μαζί με άλλους συγγενείς του συμμετέχει ο Λιός. Ακολουθούν ταξίδια σε Δωδεκάνησα, Κρήτη, Λάρισα, Αθήνα, Νέα Υόρκη όπου τον προσκαλούν όπως ο μουσικολόγος Λάμπρος Λιάβας, αναγνωρίζουν το ταλέντο του, και τού ζητούν να εκπροσωπήσει το νησί του σε κανάλια της τηλεόρασης και σε εκπομπές τους όπως «Το αλάτι της γης» (ΝΕΤ), «Ελλήνων Δρώμενα» (ΕΤ3), «Αηδόνια μερακλίτικα» (ΚΡΕΤΑ), «60 λεπτά Ελλάδα» (ΑΛΦΑ) κ.ά. Ο Λιός,αν και έχει τώρα πια κάποια χρόνια στην πλάτη του, αυτός ο σεμνός συνεχιστής και θεματοφύλακας της αυθεντικής κασιώτικης παράδοσης, ο κορυφαίος λυριστής που δεν απαρνήθηκε το παραδοσιακό δοξάρι με τα κουδουνάκια, αφήνει προς στιγμή τους μικρούς μαθητές του στην «Καθίστρα» και δίνει το παρών σε «Συναντήσεις λύρας με δοξάρι», και όπου αλλού τον καλούν.. Πλήθος αφιερώματα σε εφημερίδες «Η Καθημερινή, «Τα Νέα» «Το Βήμα», περιοδικά όπως το «ΕΝΑ», «Εικόνες» «Τραβελέρ». Αλλά και βιβλία: Γ. Πίττα «Πανηγύρια στο Αιγαίο», (2011), «Οι Μουσικές του Αιγαίου», έκδ. Υπ. Πολιτισμού (1987). Τιμητικές διακρίσεις: Δήμος Κάσου (1998), Εξωραϊστικός Σύλλογος Αγ. Μαρίνας (2010), Πολιτιστικός Σύλλογος Αρβανιτοχωρίου «Γιορτή της σιτάκας (2010) και Πύργος Σαντορίνης (2011). Ο Ηλίας Κ. Περσελής παντρεμένος με την Κασιώτισσα Καλλιόπη Καπεταδημήτρη απέκτησε τρεις γιούς τους Κώστα, Μηνά και Χαδιώτη.
Κάσος – Μουσική συνάντηση λύρας
ΤΟ ΑΛΑΤΙ ΤΗΣ ΓΗΣ
ΕΡΤ-1, ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2019, ώρα 13:00-15:00
Κάσος – Μουσική συνάντηση λύρας
Από τον Οκτώβριο η αγαπημένη σειρά εκπομπών «Το Αλάτι της Γης» επιστρέφει με νέα επεισόδια!
Την Κυριακή 13 Οκτωβρίου 2019 και ώρα 13:00-15:00, ο Λάμπρος Λιάβας και το «Αλάτι της Γης» μας ταξιδεύουν στα Δωδεκάνησα, στην ακριτική Κάσο όπου η πλούσια μουσική παράδοση του νησιού, με σύμβολο την παλιά κασιώτικη λύρα, σμίγει με τις λύρες του Ελληνισμού σε μια ξεχωριστή μουσική συνάντηση. Μια δοξαριά Ελλάδα!
«Η Κάσος είν’ μικρό νησί στο Νότιο Αιγαίο, πρώτο στα γλέντια στους χορούς, στο χάρτη τελευταίο», λέει μια τοπική μαντινάδα. Μικρή σε έκταση (μόλις 60 τετρ. χιλιόμετρα) αλλά μεγάλη σε μουσική παράδοση, με 60 (!) διαφορετικούς σκοπούς και …άπειρα αυτοσχέδια δίστιχα-μαντινάδες που ταιριάζουν οι κάτοικοι για κάθε περίσταση. Στο σταυροδρόμι ανάμεσα σε Κρήτη και Μικρά Ασία, Κυκλάδες και Κύπρο, η Κάσος συνταιριάζει στοιχεία απ’ αυτές τις περιοχές σε ένα ξεχωριστό τοπικό ιδίωμα, σε μια δυναμική και πολύμορφη μουσική και χορευτική παράδοση. Οι σκοποί και η τεχνική του τραγουδιού έχουν έντονα βυζαντινά χαρακτηριστικά, ενώ την πρώτη θέση κατέχει η παλιά λύρα, με την ιδιαίτερη τεχνική παιξίματος και το δοξάρι με τα κουδουνάκια που συναντάμε πλέον σε ελάχιστες περιοχές της Ελλάδας.
Τον Σεπτέμβριο του 2015 διοργανώθηκε στην Κάσο η 8η Μουσική Συνάντηση Λύρας και Οργάνων με δοξάρι, τιμώντας παράλληλα τον παλαίμαχο λυριστή του νησιού Ηλία-Λιό Περσελή, γόνο της ονομαστής μουσικής οικογένειας των Περσελήδων που μετράει πέντε γενιές λαϊκών μουσικών. Έτσι, ο φακός της εκπομπής καταγράφει παραδοσιακές λύρες και βιολιά, οργανοπαίκτες, τραγουδιστές και χορευτές από διάφορες περιοχές του Ελληνισμού: Κάσο, Κάρπαθο, Χάλκη, Ρόδο, Ικαρία, Κρήτη, Κύπρο, Πόντο, Πόλη-Μικρά Ασία, Μακεδονία, Θράκη και Ελληνόφωνα Χωριά της Κάτω Ιταλίας. Η εκπομπή είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Ηλία-Λιου Περσελή που έφυγε στα 93 του χρόνια τον Μάιο του 2018!
Συμμετείχαν οι:
Ηλίας Κ. Περσελής: λύρα, Δημήτρης Σ. Περσελής: λύρα-τραγούδι, Νεκτάριος Σταματάκης: λύρα-τραγούδι, Ντίνος Μηνάς: λύρα, Γιώργος Περσελής: λαούτο-τραγούδι, Ηλίας Διακάκης: λαούτο, Γιάννης Μηνάς: λαούτο
Μιχάλης Ζωγραφίδης: λύρα-τραγούδι, Ανδρέας Ζωγραφίδης: λαούτο-τραγούδι, Γιάννης Τσαμπανάκης: τσαμπούνα, Γιάννης Λεντάκης: λαούτο, Γιάννης Μηνατσής: τραγούδι
Μιχάλης Ζωγραφίδης: λύρα, Αντρέας Ζωγραφίδης: λαγούτο, Ιωάννης Τσαμπανάκης: τσαμπούνα, Ανούσης Κωστής: λαγούτο
Ανδριανός Χασαπλαδάκης: λύρα-τραγούδι, Νίκος Νικολάου: λύρα, Ηλίας Τουσούνης: λύρα-τραγούδι, Μάρκος ιερομόναχος: λαούτο, Δημήτρης Παπαμάρκος: λαούτο, Κώστας Βοναπάρτης: τραγούδι
Μανώλης Κρητιώτης: λύρα-τραγούδι, Μιλτιάδης Μαντινάος: λαούτο
Κωνσταντίνος Κωνσταντάτος: βιολί-ταμπορέλλο-τραγούδι, Αντιγόνη Στάππα: τραγούδι-κιθάρα, Στέφανος Γανωτής:κρητική λύρα- ταμπορέλλο-χορός, Δημήτρης Τσεκούρας: κόντρα-μπάσο-τραγούδι, Γιάννα Χαμαλέλη: χορός
Γιώργος Μαυρίδης: λύρα-τραγούδι, Λάζαρος Σαββίδης: κρουστά
Μανώλης Μπουνταλάκης: πολίτικη λύρα, Αθηνά Κουκή: κανονάκι, Κατερίνα Τζιβίλογλου: τραγούδι-κρουστά, Παντελής Νικηφόρος: λαούτο, Νίκος Αυγουστίδης: ούτι
Γιάννης Κλαδάκης: λύρα-τραγούδι, Χριστίνα Κοζά: τραγούδι, Γιάννης Φιόλλας: λαούτο, Γιάννης Λεντάκης: λαούτο
Αλέξανδρος Παπαδάκης: λύρα-τραγούδι, Γιώργος Ψαρράκης: λαούτο, Γιάννης Βεργαδής: λαούτο, Ιδομενέας Καμηλάκης: λαούτο
Κυριάκος Θεοδώρου: βιολί-τραγούδι, Μιχαήλ Μιχαηλίδης: λαούτο, Νεόφυτος Αρμέφτης: τραγούδι, Κωνσταντίνος Πρωτοπαππάς: κρουστά-χορός, Έλλη Θεδούλου & Μιχαλης Ερωτοκρίτου: χορός
Δημήτρης Αρβανίτης: λύρα, Λάζαρος Σαββίδης: κρουστά
Χρήστος Xατζηπαναγής: λύρα-τραγούδι, Γιάννης Λεντάκης: λαούτο, Γιώργος Περσελής: λαούτο
Σταύρος Νικολαΐδης: λύρα-τραγούδι, Σταύρος Μαραγκουδάκης: λαούτο, Μανόλης Μανουσάκης: λαούτο
Δημήτρης Καρασαββίδης: λύρα-τραγούδι, Κωνσταντίνος Καρασαββίδης: νταούλι
Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία τον Δήμο Κάσου, την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, την Λαμπρινή Γενειάδου , τον Σάββα Περσελή.
Τους χώρους Εστιατόριο-bar «Απάγγιον», Café «Περιγιάλι», Καφενείο «Η Μαρούκλα».
Έρευνα-Κείμενα-Παρουσίαση: Λάμπρος Λιάβας
Σκηνοθεσία: Μανώλης Φιλαϊτης
Διεύθυνση φωτογραφίας: Σταμάτης Γιαννούλης
Εκτέλεση παραγωγής: FOSS ON AIR
Ο πασάς
Απ. Χατζηχρήστος / Χ. Βασιλειάδης
Πρόκειται για ένα εύθυμο τραγούδι που σφράγισε με την ερμηνεία της η Χασκίλ. Ακολούθησαν πολλές επανεκτελέσεις μεταξύ των οποίων και της Σωτηρίας Μπέλλου.
Δεν μ’ αγαπάς
Μανώλης Χιώτης
Τραγούδι του Χιώτη που έγινε μεγάλη επιτυχία με τη φωνή της Χασκίλ.
Μαζί σου ξεμυαλίστηκα
Μ. Χιώτης / Β. Ταμβάκης
Τραγούδι του Χιώτη που έγινε μεγάλη επιτυχία με τη Χασκίλ και τον Μπίνη.
Μακμπουλέ
Μ. Χιώτης / Γ. Μητσάκης
Τραγούδι του 1948, που δείχνει ότι ο Χιώτης ήταν ήδη από τότε ολοκληρωμένος συνθέτης.
Μπιρ Αλλάχ
Γ. Σταμούλης / Χ. Βασιλειάδης
Από το συγκεκριμένο τραγούδι έχει πάρει το παρατσούκλι του ο συνθέτης του κομματιού, Γιάννης Σταμούλης, το οποίο βέβαια αποδίδουν και στον Παπαϊωάννου, που το έχει πει αρκετές φορές.
Η παραστρατημένη
Απόστολος Καλδάρας
Εμβληματικό τραγούδι του 1947.
Φτώχεια που με κουρέλιασες
Β. Τσιτσάνης / Ευτ. Παπαγιαννοπούλου
Ανήκει στα πικρά τραγούδια της μεταπολεμικής περιόδου. Πρώτη εκτέλεση η Στέλλα Χασκίλ, ενώ στη συνέχεια το είπε και η Μαρίκα Νίνου.